In deze nieuwsbrieven schreven Huub Pennock en Renske Harte-Sluman om de beurt een column over sociale veiligheid en verbinden. Dit is de laatste column.

We willen allemaal goed roeien. En stiekem zien we het liefst dat onze bootgenoten dat ook doen. Zodra we iets zien wat beter kan, flapt het er vaak al uit. We benoemen feilloos wat er fout gaat. We zijn daar trouwens niet uniek in: uit onderzoek blijkt dat maar liefst 80% van de feedback die we elkaar geven gaat over wat er níét goed gaat, en slechts 20% over wat wél goed gaat. Hoe komt dat toch?

Het antwoord ligt in de oertijd. Ons brein is namelijk niet geëvolueerd om ons gelukkig te maken, maar puur om ons in leven te houden. Duizenden jaren geleden op de savanne was opperste waakzaamheid cruciaal. Als je een prachtige zonsondergang of een sappige appel miste, was dat jammer, maar je overleefde het wel. Echter, als je dat ene knakkende takje over het hoofd zag – hallo roofdier – was het einde verhaal. Ons brein is daardoor geprogrammeerd als een hyperactieve rookmelder: het scant de omgeving continu op gevaar, afwijkingen en fouten. Fouten krijgen absolute voorrang, omdat ze evolutionair gezien levensbedreigend kunnen zijn.

Gelukkig komen we op het water zelden roofdieren tegen, maar ons oerbrein (de amygdala) maakt geen enkel onderscheid tussen een fysieke dreiging en een sociale dreiging, zoals kritiek. Zodra iemand de beruchte woorden uitspreekt: "Kan ik je even wat feedback geven?", schiet je hartslag omhoog. Je brein ziet die opmerking als een regelrechte aanval. Binnen een fractie van een seconde gieren de stresshormonen door je lijf en schiet je volautomatisch in de vecht-, vlucht- of bevries-stand. Door die stress ontstaat er tunnelvisie. Je kunt niet meer helder relativeren. En geloof me: daar ga je écht niet beter van roeien.

Sterker nog, ons brein werkt als klittenband voor negatieve ervaringen. Krijg je na een boottochtje of instructie twee mooie complimenten en één puntje van kritiek? Waar denk je dan aan als je 's avonds in bed naar het plafond ligt te staren? Precies, aan dat ene foutje. Negatieve feedback blijft simpelweg veel langer hangen en zet ons aan het piekeren.

Omdat het opmerken van fouten bij ons op de automatische piloot gaat, kost het zien en benoemen van dingen die wél goed gaan bewuste energie. Complimenten geven voelt in het begin letterlijk alsof je tegen de stroom in roeit. Toch is het keihard nodig.

De bekende relatiepsycholoog John Gottman ontdekte de zogenaamde 'magische ratio'. Omdat negativiteit zo zwaar weegt, is één compliment namelijk bij lange na niet genoeg om één punt van kritiek weg te strepen. Om een relatie – of dat nu met je partner of je roeimaatje is – gezond en stabiel te houden, heb je tegenover elke negatieve opmerking minstens víjf positieve interacties nodig. Complimenten zijn letterlijk het contragewicht dat voorkomt dat de weegschaal doorslaat naar negativiteit.

Wat kun je hier in de praktijk mee? De aller slechtste oplossing is om mensen die te veel negatieve feedback geven, daar stevig op aan te spreken. Voor je het weet doe je namelijk precies hetzelfde: de ander corrigeren op een fout. Wat je wél kunt doen? Zelf het roer omgooien en oefenen in de kunst van het complimenteren.

Twee uitdagingen ter inspiratie: probeer vandaag eens minimaal drie oprechte complimenten uit te delen. Of, voor de gevorderden: kijk of je iedereen die je vandaag spreekt, ergens een welgemeend compliment over kunt geven. Je zult zien: niet alleen de sfeer en het veiligheidsgevoel, maar ook de boot loopt er een stuk soepeler door.

Huub Pennock

Heb je last hebt van grensoverschrijdend gedrag (pesten, intimidatie, agressie en geweld, seksuele intimidatie of discriminatie). Weet dat altijd terecht kan bij onze vertrouwenspersonen Renske Harte-Sluman (06-40 68 67 09) en Huub Pennock (Huub Pennock 06-52 03 15 14). Je kan ook vertrouwelijk mailen naar vertrouwenspersoon@rvweesp.nl